Magia dawnych nazw

Koszalin przez całe wieki był miastem średniowiecznym. A w tym okresie ulicom nadawano nazwy albo od grup zawodowych mieszkających i pracujących w pobliżu, albo od charakterystycznych miejsc lub budowli. Działo się tak głównie z powodów praktycznych - dzięki temu każdy wędrowiec, nieznający miasta, poruszał się po nim bez trudu.

Jednak z biegiem lat gospodarcza i społeczna sytuacja uległa zmianie i nazwy ulic zaczęły żyć swoim własnym życiem, niezależnym od źródeł ich nadania. Pojawiły się też inne, równie ciekawe określenia. I co najważniejsze, zawsze to były nazwy odnoszące się do Koszalina, nie zaś tej czy innej historii lub ideologii. Tym samym były one na tyle uniwersalne, że bez problemu mogły istnieć w każdych warunkach politycznych. Niestety, najpierw nie uszanowano ich w Polsce Ludowej, a potem po 1989 r., gdy dokonywano licznych zmian w ulicznym nazewnictwie. Oto, co straciliśmy.

W śródmieściu

W obrębie murów miejskich tylko jedna ulica zachowała swoją stara nazwę - ul. Młyńska. Reszta śródmiejskich ulic nosi określenia już powojenne. A przecież dzisiejsza ul. Asnyka to dawna Łaziebna (z racji łaźni miejskich, które niegdyś tu się znajdowały), a współczesna ul. Mickiewicza nosiła nazwę Panieńska (od żeńskiego klasztoru, który stał w pobliżu). Ponieważ obok klasztoru stał też Zamek Książąt Pomorskich, istniała też ul. Zamkowa połączona z Rycerską (dziś - Zawiszy Czarnego). Główna obecnie arteria Koszalina, czyli ul. Zwycięstwa, dzieliła się kiedyś na Nowobramską (część zachodnia) oraz Górną (część wschodnia). Odchodząca od niej 1 Maja to niegdysiejsza Wysokobramska. Nie mniej ciekawą przeszłością pochwalić się może ul. Andersa: jedna jej część nosiła miano Świętego Ducha, a druga - Wędliniarzy. Koszalińska historia odnotowuje też serię nazw ulic biegnących przy murach miejskich (nieopodal Rynku Staromiejskiego). - Podmurną, Wałową, Okreżną.

Poza murami

Historyczne nazwy koszalińskich ulic nie ograniczały się tylko do starego miasta. Część z tych, które kiedyś przylegały do murów, również nazywała się zupełnie inaczej niż dziś. Grunwaldzka i Podgrodzie to dawna ulica Okrągłych Stawów, a Piastowska to po prostu Stawowa (inspirację dla takiej nazwy widać jak na dłoni - uroczy, pobliski staw).

Inna rodzina nazw to te, które swoje "imiona" zawdzięczały miejscowościom, do których prowadziły. Chodzi o ulice Gnieźnieńską (dawniej Bobolicka), Władysława IV (Jamneńska), Piłsudskiego (Gdańska), Szczecińską (Karolińska). W przeszłości przepięknie nazywały się też ul. Dąbrowskiego (Garbarska) oraz Plac Gwieździsty (Rynek Drzewny). Ciekawostką jest też fakt, że kilka ulic nosiło kobiece imiona. Między innymi Matejki - Elizy, Wróblewskiego - Anny.

Piotr Polechoński

____________________

Ten tekst powstał na podstawie rozmów, jakie przeprowadziłem z Jerzym Grynkiewiczem, zmarłym w 2006 r. wielkim miłośnikiem i znawcą dawnego Koszalina.